Andrzej Dawidziuk - Uwagi szkoleniowe bramkarzy piłki nożnej.

Andrzej Dawidziuk
SMS Szamotuły

Uwagi do szkolenia bramkarzy piłki nożnej
 
Szkolenie bramkarzy zdaje się być, z perspektywy trenerskiego doświadczenia, jedną z najważniejszych dziedzin wiedzy trenerskiej. Trening bramkarski nie może opierać się tylko na wspólnym, z zawodnikami z pola, wykonywaniu ćwiczeń przewidzianych w treningowych konspektach. Wymaga on znacznej indywidualizacji i mozolnego powtarzania czynności wchodzących w zakres techniki gry bramkarza. Należy pamiętać o tym, że bramkarz jest jedynym zawodnikiem w piłce nożnej, który ma prawo używać rak w grze w celu obrony bramki, ale może nimi inicjować także akcje zaczepne. Zaś we współczesnym footbolu istotę bramkarskiego rzemiosła poszerzamy jeszcze o grę nogą, która decyduje dzisiaj o tym, że szkolenie bramkarzy poszerzone jest o nowe elementy.

Ja preferuje indywidualizacje bramkarskiego treningu od lat 14. Mam świadomość ,że tak postawiona tez może być dyskusyjna, ale moje dotychczasowe doświadczenie podpowiada, że właśnie w wieku 14 lat pojawiają się predyspozycje bramkarskie, które można, poprzez nauczani i trening indywidualny, doskonalić. Jednocześnie pamiętajmy, że trening indywidualny może być również dobra formą selekcji. Z mojego punktu widzenia trening indywidualny, to sposób na doskonalenie bramkarskiego rzemiosła jak i sposób na uważna selekcję podczas, której przyglądam się różnym aspektom osobowościowym i fizycznym bramkarza. Proszę pamiętać, że obie te zależności, w pracy trenerskiej, są pod względem jakościowym tożsame. To znaczy, że rozwój fizyczny przyszłego bramkarza nie może odbywać się po za jego rozwojem osobowościowym.


Fot. 1 Andrzej Dawidziuk, drugi z prawej

   Moje uwagi poświęcone są treningowi na potrzeby szkolenia bramkarzy w wieku 14, 15, ewentualnie 16 lat. Mam nadzieje, że znajdą one uznanie czytelników i w przyszłości będzie można ocenić wspólne doświadczenia będące również wynikiem innych trenerów z pracy z bramkarzami. W szkole, w której pracuję, szkolenie bramkarzy trwa 4 lata. Założenia szkoleniowe podzieliłem na cztery etapy nauczania i treningu.
I etap 15-16 lat
II etap 16-17 lat
II etap 17-18 lat
IV etap 18-19 lat


Fot. 2 Wychowanek SMS Szamotuły - Łukasz Fabiański

  Zawodnik pozyskiwany przez nas, wykazujący się odpowiednimi predyspozycjami fizycznymi i motorycznymi, musi także wykazać się takimi cechami osobowościowymi, które motywować go będą do gry na pozycji bramkarza.
Oceniam go pod względem:

* Stałych, widocznych cech charakteru,
* Ambicji i nieustępliwości,
* Uporu i konsekwencji,
* Zdolności do pracy o wzrastającej objętości i intensywności,
* Temperamentu i inteligencji,
* Nie bez znaczenia jest również zachowanie po za boiskiem, które artykułuje się poprzez stosunek do nauki i poprzez gesty zachowaniowe, np. kultura osobista i kwestia odpowiedzialności za własne czyny.

   Ocena powyższych parametrów w połączeniu z wiedza o wieku zawodnika (zwłaszcza z porównaniu wieku kalendarzowego z biologicznym), zewnętrzne proporcje poszczególnych odcinków tułowia i kończyn, wysokość, ciężar ciała, a także ocena uzdolnień ruchowych (określenie poziomu wyjściowego ogólne sprawności fizycznej), pozwalają określić możliwości rozwojowe zawodnika i dokonać doboru odpowiednich środków, które stosowane będą w długoletnim procesie szkoleniowym.
   Aby zminimalizować błędy w ocenie możliwości rozwojowych zawodnika nie zapominajmy o braniu pod uwagę wieku oraz o analizie jego zdolności motywacyjnych. Specyfika szkoły piłkarskiej, a więc konieczność oderwania się od rodziny i zamieszkania w internacie, zwiększona liczba godzin codziennej pracy związana z łączeniem nauki w szkole z treningami piłkarskimi, każe także bacznie obserwować i oceniać zdolności adaptacyjne w nowym środowisku. Dostrzegane zróżnicowania zachowań poszczególnych bramkarzy wywołane przez konieczność poddania się systematycznej pracy, zmuszają do znajdowania różnorodnych środków oddziaływania psychicznego na młodych ludzi wyrwanych nagle, z dobrze znanego im przedtem, przeważnie przyjaznego, środowiska a potem bardzo zindywidualizowanego ich stosowania.
   Wszystko to ma umożliwić „bezkolizyjne” wprowadzenie nowych bramkarzy do ukształtowanego już środowiska i być odpowiednim zrębem do budowy pożądanych więzi koleżeńskich. Jest to często bardzo trudna sprawa, ponieważ jednym z najważniejszych czynników szybkiej adaptacji i asymilacji jest poziom sportowy prezentowany przez nowego bramkarza, jego zachowanie się podczas treningów i w czasie zawodów.
  Decyduje tu skuteczność poczynań (wykonawstwa ćwiczeń, obrony strzałów, szybkość myślenia i szybkości reakcji). A z tym jest różnie.


Fot. 3 Wychowanek SMS Szamotuły - Radosław Cierzniak

   Czuwanie nad tymi procesami jest w obowiązkach trenera bardzo ważnym problemem. Jego oddziaływania na istniejącą już grupę, a z drugiej strony na „nowego” mają decydujące znaczenie w kształtowaniu odpowiednich korelacji w zawiązywaniu więzi koleżeńskich. Niezbędne są tu rozmowy indywidualne na tematy ogólno-wychowawcze, a sportowo patrząc na tematy roli bramkarza w drużynie, celowości wykonywanej pracy i perspektyw rodzących się w wyniku systematycznego realizowania założonego planu treningowego. Ważne jest też, podczas pracy treningowej właściwe stosowanie pochwał i nagan udzielanych za sposób wykonawstwa, czy też skuteczności poczynań. Pozwala to wywołać u bramkarza nowe bodźce motywacyjne do odpowiedniego treningu. W miarę przyjazne traktowanie zawodnika poddawanego dużemu wysiłkowi fizycznemu, połączone ze wskazywaniem popełnianych błędów i natychmiastowym ich korygowaniem, Pozwala u niego uruchamiać odpowiednie procesy myślowe związane z antycypacją ruchów i zachowań, a w konsekwencji prowadzi do szybciej czynionych postępów.
   Oddziaływanie słowne polega przede wszystkim na uświadamianiu mu faktu, że w każdej drużynie potrzebny jest bramkarz cieszący się zaufaniem partnerów. Umiejętności bramkarskie mają bardzo duży wpływ na siłę bojową i morale zespołu. Biorąc udział w grze, bramkarz, bardzo częsty zdany jest na własne umiejętności:

* Zdolność antycypacji,
* Znajdowanie najbardziej skutecznego zachowania,
* Wybieranie właściwego sposobu i właściwego momentu obrony, aby zapobiec utracie bramki.

    Zawodnik zawsze musi sobie uświadomić, że gra w najbardziej zagrożonej strefie boiska. Wszystko to jest bardzo stresogenne, wywołujące często niewłaściwe reakcje. Konsekwencje zaś błędów w grze są jednoznaczne. Musi on mieć tego świadomość. Musi wiedzieć także, że podlega natychmiastowej ocenie interwencji, nie zawsze przecież sprawiedliwej. Wymienione fakty maja destrukcyjny wpływ na psychikę i mogą ograniczyć stosowanie wypracowanych, często z tak dużym trudem, umiejętności. Przygotowanie bramkarza do gry musi się znaleźć u źródeł pracy treningowej. Bramkarz zawsze musi sobie zdawać sprawę, że każdy obroniony strzał, czy udana interwencja na przedpolu, każde udane zainicjowanie akcji swego zespołu, to zdany egzamin z zakresy przygotowania fizycznego i psychicznego.


Fot.4 Kolejny wychowanek - Maciej Gostomski

   Przybliżam pierwszy etap nauczania koncentrujący się na najmłodszych adeptach funkcji bramkarza. Chciałbym zwrócić uwagę przede wszystkim na te elementy naboru i selekcji, o których wspominałem wyżej. Proszę pamiętać, iż predyspozycje wrodzone, które są niezbędne do właściwego rozwoju młodego bramkarza musza być rozpoznane w kontekście różnych, wspomnianych już przez mnie aspektów.
   W pracy szkoleniowej należy zwrócić baczną uwagę na doskonalenie jednocześnie lewej, jak i prawej strony zawodnika.

Praktyka nauczania i treningu bramkarza
Praca w pierwszym etapie.

Wiek: 14-15 (ew. 16) lat.
Rodzaje oddziaływań szkoleniowych:

* Praca indywidualna (trener + bramkarz),
* Praca zindywidualizowana (trener + grupa/y bramkarzy),
* Praca kompleksowa (trener + bramkarz/e + zawodnik/cy z pola),

Ukierunkowanie:
· Sprawność ogólna,
· Podstawowe elementy sprawności specjalnej,
· Podstawowe elementy techniki ogólnej i specjalnej,
· Oddziaływania koordynacyjne,
Sporty uzupełniające:
· Koszykówka,
· Pływanie,
· Siatkówka,
· Itp.

Technikę bramkarską powinniśmy kształtować na bazie sprawności ogólnej. Proponuje, aby w każdej jednostce zajęć uwzględnić grę nogą (technika przyjęcia nogą, klatką, podania).
W rozgrzewce przed zajęciami uwzględniam: ćwiczenia biegowo-gimnastyczne, ćwiczenia rozciągające (przygotowujące do zajęć). Ponadto w treści zajęć praktycznych stosowane są ćwiczenia:

• Oswajające z piłką,
• Sprawności ogólnej z piłką,
• Prawidłową postawę bramkarza i ułożenie rąk na piłce,
• Ćwiczenia na prawidłowy chwyt piłki z upadkiem (kołyska),
• Podstawowe elementy gry na przedpolu,

Zajęcia kończą ćwiczenia strzałów.

Są to tylko przykłady ćwiczeń. Uważam, że każde ćwiczenie będzie dobre, kiedy będzie skutecznie nauczało właściwego elementu, jeśli stopień trudności dostosujemy do aktualnych możliwości ćwiczących. Dlatego wiele ćwiczeń często sam opracowuje, lub modyfikuje te podpatrzone na stażach w zagranicznych klubach. Bramkarze uczą się po to by bronić i bronią po to, żeby się nauczyć.

Opracował i dodał fotografie: Daniel Pawłowski

Źródło: Czasopismo „Trener”; 2, 2006, wkładka szkoleniowo-metodyczna nr 9, str.1-2.

skomentuj